Zomerkunst en muziekgedichten op Zomerexpo 2013, Oosterhout

.
Tijdens de opening van de Zomerexpo afgelopen zondag in Oosterhout heb ik drie eigen gedichten voorgedragen. Ik schreef ze op initiatief van de Cultuurfabriek Oosterhout, ter gelegenheid van Gedichtendag dit jaar, met als thema muziek.

Ontwerp:
http://www.studio-p.nl/

.
.
Bij een aantal ingezonden gedichten zijn kunstwerken gemaakt die op de expo tentoon worden gesteld. Tijdens de opening, verricht door schrijver/columnist Eus Roovers, heb ik kunnen zien welke beelden er bij mijn woorden zijn ontstaan. Naast sprankelende koorzang en mooi harpspel werden er gedichten voorgedragen waar kunstwerken op waren gebaseerd. In mijn geval zijn dat de gedichten Lento en twee gedichten Zonder titel.

‘Lento’ is gebaseerd op het langzame deel uit ‘Amerikaans’ strijkkwartet van Antonin Dvořák.

Violist; Foto op canvas, Janet Olde Wolbers

Lento

Dansbeweging van een arm klinkt in de strijkstok door
stroomlijnt de snaren
vingertoppen proeven de ebbenhouten hals
bedwingen de gespannen paardenharen

opstreek, afstreek, ademt in en uit
spant, ontspant

een oogopslag drijft met de strijkwind mee
dooradert de vijftonige motieven
zingt F majeur binnen het klankenhuis
bevrijdt het Slavisch bloed.

‘Zonder titel’ werd geïnspireerd door Gymnopédie no. 1 voor piano, van de componist Erik Satie.

Schilderij: Rode vrouw met kat, Johan Nibbelke

Zonder titel

Zwarte kat, in zich begraven
spint in de middagzon
zijn vensterbank tussen twee werelden

Gymnopedieën van Satie
voeden mijn zondagmiddagblues.

Daarna las ik nog een gedicht zonder titel. Daarbij is geen kunstwerk gemaakt.
Ik heb er daarom een foto van de harpiste bij gezet.

Zonder titel

Violiste droomt haar carrière, angstvallig
roert zij muzikale snaren
van strijkhout zaagt zij plankenkoorts.

.
Copyright tekst en gedichten: © Ingrid van den Bergh
Copyright kunstwerken: ©de kunstenaars.
Johan Nibbelke, deelnemer in de Abbey Art Group; Janet Olde Wolbers, fotograaf, ook op Facebook
Copyright Foto’s: ©Harry Muermans

.

Zomerexpo 2013, Oosterhout
Mariakerk, Wilhelminalaan 63, 4905 AT  Oosterhout
Looptijd t/m 25 augustus 2013.
Info en openingstijden: via www.cultuurfabriekoosterhout.nl

.

‘Canto Ostinato’ van Simeon ten Holt, in woord en muziek

.

UITNODIGING.

.
.
.
Op donderdag 30 mei houd ik, onder de titel Koppig Lied,  een voordracht met een gedicht dat ik baseerde op Canto Ostinato, een compositie van de onlangs overleden Simeon ten Holt. Om woorden te vinden bij deze muziek beluisterde ik diverse uitvoeringen van de compositie, in verschillende instrumentbezettingen, zowel op CD als live.
.
.
Met aan de knoppen Harry Muermans wordt de voordracht vanaf een CD begeleid door fragmenten uit de muziek. Met deze combinatie wil ik woorden geven aan een tot dan toe woordenloos lied en daarmee een nieuwe compositie smeden.

.
.
Canto Ostinato, wat letterlijk “Koppig lied” betekent, werd voltooid in 1976 en gecomponeerd voor vier vleugels. Het werk dat wordt gerekend tot de minimalistische muziek of minimal music (hoewel de componist zich hiervan distantieerde) duurde oorspronkelijk drie uur, maar voor mijn optreden maak ik gebruik van een kortere uitvoering, door de pianisten Polo de Haas en Kees Wieringa.
..

Gedeelte uit de partituur van ‘Canto Ostinato’, met enkele dichtregels van Ingrid van den Bergh

.
De voordracht begint met een toelichting op Canto Ostinato. Ik las daartoe o.a. het boek ‘Canto Ostinato; Simeon ten Holt over zijn meesterwerk’, van Wilma de Rek. Daarin kon ik, aan de hand van interviews met Simeon ten Holt, met eigen ogen lezen wat de componist zelf over zijn werk te vertellen had.

.
.
Mijn optreden vindt plaats in het kader van de Week van de Amateurkunst (WAK) Oosterhout en is onderdeel van een avond vol theater, dans, musical, literatuur en muziek op verschillende locaties in Theater De Bussel.
.
.
.
.
Ingrid van den Bergh en Harry Muermans met ‘Koppig lied’
Donderdag 30 mei, 19:10 – 19:40 uur
Theater de Bussel (zaal de Kluiz), Torenplein 12, 4901 EC Oosterhout.

.

Douze points voor een weerman

.

Op jacht naar boodschappen loop ik, met soppende schoenen, in de supermarkt Erwin Kroll tegen het lijf. Terwijl ik mijn druipende paraplu in het karretje gooi houd ik de gewezen weerman staande. ‘Ha, die Erwin, hoe staat het leven zo zonder weer?’
‘Je zegt het, geen weer’ grapt Kroll, ’en dat is het al weken.’

‘Maar wat vind jij daar nou van, van zo’n kwakkelige lente?’
Het bloed kruipt waar het niet gaan kan en voor ik het weet steekt Erwin één van zijn kenmerkende monologen voor me af. Om zijn relaas kracht bij te zetten pakt hij er zijn I-pad bij. Als een wervelwind veegt zijn vinger (die hij jarenlang dagelijks na het nieuws van acht uur naar ons heeft uitgestoken) over het beeldscherm.

‘Kijk’, wijst hij, ’hier zie je een hogedrukgebied, daar is het laag, dus is er storm op til. Maar nu nog niet; morgen, dan zal het pas flink tekeer gaan. Maar het zou ook overmorgen kunnen zijn. Het échte weer speelt zich in het oosten af, zeg maar zo vanaf Berlijn. Daar is het nu zo’n 27 graden. Bij ons blijft het nat en koud, geen weer dus, ook niet om over naar huis te schrijven en dat doet deze weerman dan ook niet.
Morgen aan het eind van de dag klaart het op. En mocht de zon dan even tevoorschijn komen dan is dat toch echt maar héél even dus dat laat ik je niet zien. Daarachter komen weer en aantal verspreid voorkomende buien voor. Dat ziet er, zo ongeveer, zó uit.
Het is niet ondenkbeeldig dat er in de avond nog meer regen gaat vallen. Niet zo van ho-daar-valt-me-een-flinke-plensbui maar er kán wat vallen. Maar het zou ook zomaar hagel zijn. Niet dat het nu meteen met tonnen naar beneden komt maar… ach, je weet het maar nooit in dit land.

Morgen waait de wind dan uit een heel andere hoek. Het gaat hozen, jawel. Overdag zitten wij dus met deze neerslag hier; of nee, dat front trekt naar Duitsland dus dan zitten onze oosterburen ermee. Nou dat gunnen wij ze daar wel met die aantrekkende economie.
Wat de temperatuur betreft durf ik mezelf en ook u niet vast te pinnen op een voorspelling. Je zult er maar een graadje of zo naast zitten. Voor je het weet moet je in dit land opdraven in een Kamerdebat om daar vervolgens diep door het stof te gaan. En waar vind je dat tegenwoordig nog met al die nattigheid. Enfin, we gaan het zien. Of niet natuurlijk

.

Nou vooruit, omdat jij het bent: ik gok voor morgen op maximaal dertien graden. Douze points voor uw weerman als hij het in één keer goed heeft.

.
Al zou hij, ruimhartig als hij is, die puntjes meteen wegschenken aan onze nationale rockchick Anouk. Zij weet als geen ander dat met dit k-weer een vogel zich wel drie keer bedenkt voordat hij uitvliegt.

Birds don’t fly, Anouk.
.

©Tekst: Ingrid van den Bergh
Afbeeldingen: Internet

.

Share this:

.

Vanmorgen met mijn partner een eerste doorloop gehad voor ons optreden op 30 mei in Theater De Bussel in Oosterhout. In het kader van de Week van de amatuerlunst houd ik dan een voordracht met een eigen gedicht, waarbij mijn partner aan de knoppen zit voor de omlijsting met fragmenten uit Canto Ostinato van Simeon ten Holt. Mijn tekst is uiteraard op deze muziek gebaseerd.

.

Na ons eerste optreden in februari van dit jaar, in het Stiltecentrum te Oosterhout, hadden we niet meer gerepeteerd. Wel is de muziek steeds meer in ons lijf gaan zitten door veelvuldig luisteren naar verschillende uitvoeringen, op onze eigen CD’s maar ook live.

Zo hoorden we in De Beurs van Berlage een zeer temperamentvolle uitvoering door Jeroen van Veen en Antonio Correo, maar ook een estafette-uitvoering door 12 pianisten bij pianohandel Acustica in Breda.

.

.

Na ons eerste optreden heb ik het boek “Canto Ostinato” van Wilma de Rek aangeschaft. Een boek vol informatie over Canto en Simeon ten Holt. Uit interviews met de componist kon uit zijn eigen mond worden opgetekend wat hij over zijn muziek te zeggen heeft. Vandaaruit heb ik mijn oorspronkelijke toelichting bij mijn gedicht maar vooral bij deze muziek op punten kunnen bijstellen.

De komende tijd gaan we ervoor zorgen dat we de muziek nog meer gaan voelen zodat tekst en noten straks echt één geheel gaan vormen.

Tegen 30 mei kom ik nog een keer terug met meer informatie over tijdstip en locatie van het optreden.

©tekst: Ingrid van den Bergh
©Afbeeldingen: Internet

herdenken

.

 In koude grond gebonden
kruisvorm tot dubbele knoop geslagen
dwarsverbanden in lijnperspectief
geordend in bogen
stuwen op – oneindig wit -
oneindig de horizon in hun oog

.

tweede deel uit het Amerikaanse Strijkkwartet nr. 12 in F majeur, van Antonin Dvořák.

 

©tekst IngridvandenBergh

©Foto Internet

.

Jacoba van Heemskerck (1876-1923), Schilderes van doek naar glas 005 – slot

Wat vooraf ging…

Jacoba van Heemskerck in haar atelier, ca 1915

In deel 001 , deel 002 , deel 003 en deel 004 van dit artikel maakten we kennis met de eigenzinnige kunstenares Jacoba van Heemskerck, kunstschilder, glaskunstenaar, graficus en tekenaar, in de eerste helft van de 20e eeuw één van de pioniers van de moderne kunst in Nederland. Via een naturalistische periode waarin ze realistisch werkte zette zij – via luminisme en kubiusme – haar eerste schreden op de weg naar abstractie. We zagen steeds meer invloeden van het Duitse expressionisme van begin 20e eeuw en begonnen in haar dominanter wordende lijnvoering en helderder kleuren steeds duidelijker elementen te herkennen van haar latere glaskunst. In haar zoektocht naar transparantie heeft zij ongetwijfeld gekeken naar de grote, gekleurde glasvensters in gotische kathedralen.

Vandaag zien we dan eindelijk een aantal van Jacoba’s kunstwerken in gebrandschilderd glas. .

Natuurmotieven, gebrandschilderd glas, JvH 1920, coll. Mus. Boijmans R’dam

 

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
.

.

Van Jacoba’s ontwerpen voor glas-in-lood is veel te weinig uitgevoerd. De uitvoering werd uitbesteed maar in enkele gevallen deed zij dit zelf, zoals het kleine raam hieronder.

Halraam Villa Wulffraat, JvH, 1920, coll. Haags Gemeentemuseum

Deel van de ramen voor de Marinekazerne A’dam, JvH, 1921

Op de tentoonstelling werd een deel van de ramen geëxposeerd die zij in 1921 maakte voor de Marinekazerne in Amsterdam. In de donkere hal van het gebouw moesten de ramen zoveel mogelijk licht doorlaten. Daarom gebruikt Jacoba verschillende nuances geel, met wat blauw voor het tegenwicht. Toen het gebouw in 1984 werd gesloopt werden de ramen verwijderd. Door een oplettende particulier werden ze gespaard voor de slopershamer.

Restauratie ramen Marinekazerne A’dam, door Glazeniersatelier Henk van Kooy in Rotterdam

 

.

.

.

.

.

.

.

.
.
Op initiatief van het Haags Gemeentemuseum en met financiële steun van sponsoren zijn de ramen inmiddels gerestaureerd. Delen ervan werden in 2005 in Den Haag getoond.
.

Glas-in-lood-ramen gebouw GGD, Amsterdam, JvH, foto GGD Amsterdam

Jacoba’s vormentaal wordt steeds abstracter. Ook hier weer zeilbootmotieven. Omdat het GGD-gebouw van zichzelf licht en helder was werd Jacoba niet gehinderd bij de keuze van haar kleuren.

.

Jacoba van Heemskerck

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
Jacoba van Heemskerck stierf op 47-jarige leeftijd, op een moment dat zij zich aan het ontwikkelen was tot één van de belangrijkste abstract werkende, moderne kunstenaars van Nederland. Enkele jaren geleden hield ik over deze kunstenares een lezing in de voormalige woon- en werkplaats van glaskunstenaar Joep Nicolas, vandaag een galerie voor glaskunst in Roermond. Met een eerder gepubliceerd op website dekunsten (zie onderaan dit blog) , de lezing in Roermond en deze bijdrage op mijn schrijfblog wil ik de veel te jong gestorven kunstenares Jacoba van Heemskerck de eer betuigen die haar ongetwijfeld toekomt..
.

Bij bovengenoemde tentoonstelling verscheen de monografie Jacoba van Heemskerck 1876-1923, schilderes uit roeping, ISBN 9040090645.

©Teksten en tekstbewerking: Ingrid van den Bergh
© Afbeeldingen: het merendeel ter beschikking gesteld door het Haags Gemeentemuseum.

Geraadpleegde literatuur en bronnen zijn te vinden in een eerder gepubliceerd, vollediger essay op website dekunsten.

Het volledige artikel op WordPress

De aparte deeltjes:
- Deel 001
- Deel 002
- Deel 003
- Deel 004

Koppig lied in kroningsstad: Canto Ostinato

.

Graanbeurszaal

.

.

Vanmiddag luisterden wij in Amsterdam, in de Beurs van Berlage, naar een uitvoering van Canto Ostinato van Simeon ten Holt. Het concert vond plaats in de Graanbeurszaal. Het was het achtste concert in een serie van twaalf, op zaterdag 27 en zondag 28 april 2013 georganiseerd rondom diverse werken in het genre minimal music.
.

.

In Amsterdam zagen we al veel voorbereidingen voor abdicatie en troonswisseling. Veel gevels en verlichtingspalen waren versierd met prachtige banieren en vlaggen, zoals een speciaal voor deze gelegenheid ontworpen kroningsvlag met de initialen W.A.

.
Wij hoorden van Canto Ostinato  een versie van 90 minuten, gespeeld op twee vleugels door Jeroen van Veen en Antonio Correa (Columbia). Wij hebben al heel wat uitvoeringen van dit werk gehoord maar vandaag verbaasden wij ons opnieuw over de vele geheimen die dit werk bevat en die, al naar gelang de uitvoerenden, worden prijsgegeven. Jeroen van Veen speelt dit werk al 25 jaar, vaak samen met zijn vrouw Sandra. Zijn medespeler vandaag, Antonio Correo, was voor ons een grote verrassing. Diens speelsheid, koppigheid, nuancering en de manier waarop hij zijn accenten aanbracht, liet ons dieper afdalen in de krochten van Ten Holts muziek.
Jeroen van Veen gaf Correo alle ruimte om uit te blinken. Deze maakte hier geen misbruik van maar bleef met zijn interpretaties binnen de kaders die de componist voor het spelen van deze compositie heeft uitgezet.
Helaas is van deze uitvoering op dit moment geen youtubeversie beschikbaar. Daarom geef ik onder aan dit bericht een link naar een andere uitvoering van de muziek.

Vóór aanvang van het concert had ik een aardig gesprekje met Sandra van Veen, uiteraard over Simeon ten Holt en zijn muziek.  Zij hoefde mij niet te verleiden tot de aanschaf van een 11-delige Cd-reeks met de complete pianowerken van Simeon ten Holt, voor vier piano’s, o.a. met Sandra en Jeroen van Veen, die ik na afloop mee naar huis nam.

Met een titel als Canto Ostinato, wat “Koppig lied” betekent, kan het bijna geen toeval zijn dat dit werk zo vaak wordt uitgevoerd in een week, waarin onze (nu nog Kroon)prins zijn laatste wilde haren probeert af te schudden. De titel zou ook zomaar kunnen verwijzen naar de perikelen van de afgelopen dagen rondom een kroningslied. Maar zowel Canto Ostinato als het gewraakte kroningslied vinden luisterende oren en zo zal het moeten zijn.

.

.

Op 30 mei a.s. houd ik, in het kader van de Week van de Amateurkunst (WAK), een voordracht met een eigen gedicht op basis van Canto Ostinato. Daarover meer in een bijdrage op mijn blog tegen die tijd.

..

Luister naar Canto Ostinato
Meer informatie over de concertserie in de Beurs van Berlage.
Simeon ten Holt Foundation (oprichter Jeroen van Veen)

.