Hella Haasse; bescheiden glans 001

.
In een eerdere blogbijdrage schreef ik, kort na haar overlijden, een korte hommage aan Hella Haasse. Daarop baseerde ik een wat uitgebreider artikel dat ik publiceerde in het weekblad in mijn woonplaats. Dat artikel plaats ik graag, in twee delen, op mijn WordPressblog. Ook nu teken ik – naast eigen bevindingen bij het lezen van haar werk – uit diverse bronnen bij voorkeur haar eigen woorden op. Geen opsomming van , maar een zoektocht naar Hella Haasse als vrouw en veelzijdig auteur. En opnieuw kies ik voor een beknopte, transparante vorm zonder te veel af te leiden met jaartallen, cijfers of boektitels.

vrouw
Hella (Hélène, Serafia) Haasse (Batavia 2 febr. 1918 – Amsterdam 29 sept. 2011) was, als jonge moeder tevens schrijfster, voor haar tijd een geëmancipeerde vrouw. Toch heeft ze nooit de behoefte gevoeld zich aan te sluiten bij de feministenbeweging. Zij vond het effectiever om zich, behalve als echtgenote en moeder, openlijk te manifesteren als schrijfster. Maar zij had er, zoals ze zich in het blad Opzij ooit liet ontvallen, geen moeite mee de wc schoon te maken voor de mensen van wie ze hield.
De haar toegedichte fysieke schoonheid van haar jeugd vond Hella ‘heel normaal’. Zij was ‘met heel andere dingen bezig’. Zij had moeite met de destijds veelgehoorde stelling dat mooie meisjes niet intelligent konden zijn. Mannen die verliefd op haar werden vond ze vaak maar lastig en doorgaans niet interessant.
Over haar langdurige huwelijk zegt Hella Haasse: ‘Ondanks dat je een eenheid bent moet je elkaar ruimte geven om jezelf te kunnen zijn. Dat is heel belangrijk. Vrijheid ligt in verbeelding, daar waar je geest is.’

auteur
In een gesprek met Philips Freriks (1994) vertelt Hella dat ze als tienjarig meisje in Indië al besefte dat alles vergankelijk is; de mensen om haar heen, de overweldigende natuur. Dit besef heeft ze haar leven lang met zich meegedragen; het heeft haar werk voor een deel bepaald.
In vrijwel alles wat Hella Haasse heeft geschreven was sprake van een “speurtocht”. ‘Altijd is iemand of een aantal mensen tegelijkertijd, bewust of onbewust, op zoek naar de achtergronden van gebeurtenissen, naar het eigen wezen of dat van anderen, altijd moet er een geheim ontsluierd, een raadsel opgelost worden.’
Veel van Haasse’s boeken hebben een open einde. ‘Zo kan de lezer zelf iets construeren en zich afvragen hoe het nu verder gaat.’ Meestal wist de schrijfster al bij aanvang van een boek hoe het einde zou zijn, ‘al kunnen er tijdens het schrijven binnen het raamwerk nog dingen veranderen.’
Een Nieuwer Testament noemt Hella Haasse haar ‘tot nu toe misschien meest ambitieuze poging tot het uitbeelden van een ingewikkelde samenhang. Dit boek geeft in beknopt bestek ontzettend veel mededelingen. Je kunt het niet navertellen, het heeft een geraffineerde compositie waarin alle draden met elkaar zijn vervlochten.’
Met deze uitspraak verwijst de schrijfster ongetwijfeld naar de kunst van het batikken. Maar ook naar muziek, waarbij de compositie en de uitwerking van thema’s vergelijkbaar zijn met die van het schrijven.
Haasse’s personages zijn altijd een rol blijven spelen in haar leven. ‘Het is een gezelschap dat je hebt gecreëerd, een omgeving.’ Door zich met haar personages bezig te houden leerde de schrijfster veel over zichzelf. ‘Er schuilt altijd wel iets van jezelf in een personage.’

Over de kwestie van De grote drie (Hermans, Mulisch, Reve) heeft de schrijfster ooit gezegd dat het haar niet kon schelen niet als onderdeel van die groep te worden beschouwd.
Zij had niet de behoefte zich te laten vergelijken met welke andere auteur dan ook. ‘Ik ben Hella Haasse, met mijn eigen schrijftrant. Ik ben geen deel van een groep.’ Hierin manifesteert zich de zelfbewustheid van een auteur die geen voertuigen van buitenaf nodig heeft om lezers aan zich te binden.

..
©Ingrid van den Bergh

– Wordt vervolgd –

Bronnen:
– Gesprek van Philip Freriks met Hella Haasse, in het boekenprogramma ‘Passages’, 1994.
– Documentaire ‘Het vierde leven’, 2004.
– Interview in ‘De Groene Amsterdammer’
– Website http://www.hellahaasssemuseum.nl
– Dagblad BN DeStem, artikel ‘Een grote dame’, van Nico de Boer.
Advertenties

Over ingridvandenbergh

In mijn blog deel ik graag mijn passies met anderen. Passies op het gebied van schrijven, taal en beeldende kunst. Soms raakt de inhoud aan gevoelens en gedachten van anderen en ontspinnen zich dialogen die mij bij het schrijven niet voor ogen stonden. Ik vind dat boeiend en laat het graag gebeuren.
Dit bericht werd geplaatst in Boeken, proza en poëzie, In Memoriam, literatuur, proza, Verhalen en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

10 reacties op Hella Haasse; bescheiden glans 001

  1. Haar mooi innerlijk openbaarde zich in haar uiterlijk..prachtig hoe ze wist wat ze wilde, na een avontuur bij het toneel…….fijn Ingrid dat je over haar schrijft….

    • Annet, terecht haal je haar toneelperiode aan als een grillig uitstapje. Zelf zij Hella ooit, n.a.v. haar deelname aan het programma Houd je aan je woord: Het was eigenlijks niets voor mij; ik moet thuis zitten en schrijven.

  2. Antoinette en Annet: dank voor jullie like-jes.

  3. ottovo zegt:

    Het is hier goed toeven, Ingrid…

  4. Ja ik hoorde het in een uitzending, een beeld van wat ze zei heb ik gebruikt van wat ze zei over haar ontluikende bewustzijn in mijn gedicht…..haar stem was zo veelzeggend….

  5. Merkaardigerwijs iemand uit de Nederlandse literatuur die ik volledig heb gemist.
    Ik denk wel eens dat dit nog is veroorzaakt door haar optreden in Hou je aan je woord, waarin
    ik haar in mijn jeugdige onbenul beschouwde als het aangevertje en decor van Bomans.

  6. Bart zegt:

    Mooi om hier nog wat uitgebreider stil te staan bij Hella, ik ga meteen deel II even lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s