Geen boom opzetten…

                                                                                                                                                                                        
                                                                                                                                                                                       
… maar

Piet Mondriaan, Bloeiende appelboom, 1912; collectie: Gemeentemuseum Den Haag

 

kijken

de boom ondergaan

zijn bladerdak
zijn kale tak

zijn aard

In Mondriaans werken uit deze periode speelt de lijn een overheersende rol, terwijl de kleur soms bijna helemaal verdwijnt.
© Ingrid van den Bergh

 UPDATE: Voor Barbara:

Mondriaan, Bomen aan het Gein bij opkomende maan, 1907

 

 

 

 

 

 

Het bovenstaande schilderij plaatste ik hier omdat Barbara in haar reactie sprak over de bomen aan het Gein, die vroeger veel indruk op haar maakten. Zoals je ziet heeft Mondriaan deze bomen geschilderd.
Barbara plaatste enkele interessante opmerkingen in haar reactie, waarop ik heb geantwoord in de reactiedraad. Hierin wordt ook nader ingegaan op het werk van Mondriaan. 

Advertenties

Over ingridvandenbergh

In mijn blog deel ik graag mijn passies met anderen. Passies op het gebied van schrijven, taal en beeldende kunst. Soms raakt de inhoud aan gevoelens en gedachten van anderen en ontspinnen zich dialogen die mij bij het schrijven niet voor ogen stonden. Ik vind dat boeiend en laat het graag gebeuren.
Dit bericht werd geplaatst in literatuur, vk-bloggers en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

36 reacties op Geen boom opzetten…

  1. kuifje simon zegt:

    Met de wetenschap en de tijd van nu, een minder werk van PM, gedicht des te mooier.
    simongroet

    • Voel me wel gevleid, Kuifje, dat mijn dicht wordt geprefereerd boven een werk van de grote Mondriaan.

      Kuifje, kijk ook even naar de reactie van Barbara. Ik ga daar zometeen nog een antwoord op geven, moet er even over denken en dat vind ik goed in een reactie.

  2. Als kind, tussen de 7 en 19 jaar, woonde ik in een boerderij aan ’t Gein, waar Mondriaan in zijn begintijd veel schilderde. Ik weet nog hoe ik onder de indruk kwam van de bomen, ze onderging inderdaad.

    Ik ben erg benieuwd naar de achterliggende gedachte van Kuifje Simon. Waarom het een minder werk is met welke kennis van nu. Zelf denk ik, al is deze periode niet mijn favoriete, dat dit stap 2 was tussen stap 1 en 3. Van belang in zijn breinwerk, dus niet uit te vlakken. De kennis van nu gaat vaak uit van wat het nieuwste is, of juist vanwege de romantische oude tijd die amper meer bestaat gecharmeerd van het oude. Is ergens geen kennis voor nodig, eerder heimwee, dus dat kan het niet zijn waar Kuifje op doelt.

  3. Sorry Ingrid, ik merk dat ik heel moeilijk op een gedicht kan reageren als op een af en zelfstandig kunstwerk. Ik merk dat ik het zo snel mogelijk op mezelf betrek, en alleen op mijn eventuele herkenning reageer. Daar moet ik iets aan doen. Hoewel ik dat ook met andere kunstvormen doe, op zoek naar herkenning. Met beeldende dingen kan ik me nog vermijen of vermeien met de technische kant van de zaak, maar met woordelijke kunst wordt het al rap lastiger. Ik kan je gedicht dus niet op techniek beoordelen, ik zie alleen dat ik denk dat ik iets herken.

  4. Barbara, ik was bezig met een uitgebreide reactie aan jou. Was bijna klaar en drukte op een verkeerde knop (nee, niet die van het VK-blog). Ik baal ontzettend want had er mijn ziel en zaligheid in gelegd.
    Kan het op dit moment niet allemaal opnieuw opschrijven maar kom asjeblieft morgen (zaterdag) nog even kijken, in de loop van de dag. Ik ga mijn best doen.
    Wel plaats ik vast een afbeelding van Mondriaans bomen aan het Gein, voor jou.
    Fijne avond en tot morgen.

    • Wat zonde zeg, maar ik kom kijken!

      • Goeie morgen, Barbara, ben er maar meteen even voor gaan zitten. Jouw opmerkingen vind ik heel interessant en boeiend om over na te denken. In antwoord op jouw beide reacties:

        Bij de Bomen aan het Gein schilderde Mondriaan nog ruimtes, in zijn latere leven begon hij plat, ondoordringbaar werk te maken.
        Mondriaan maakte begin 20e eeuw met o.a. Jan Toorop deel uit van een kunstenaarskolonie op Walcheren (Domburg). Gefacineerd door het Zeeuwse licht werd geschilderd in een lichtende stijl, luminisme genaamd. Ik schreef ooit een artikel over Jacoba van Heemskerck die ook deel uitmaakte van de kolonie.
        Bij het luminisme worden in grove toetsen ongemengde kleuren naast elkaar op het doek gezet. Die ongemengde kleuren vermengen zich voor het oog tot nieuwe kleuren, bijvoorbeeld: geel naast rood wordt oranje. Bij Mondriaan zou je deze periode wellicht kunnen onderbrengen onder jouw fase 1. Later begon hij zijn beelden meer te abstraheren, bijvoorbeeld in de Bloeiende appelboom, waarin de kleur meer wegviel en de lijn al meer ging domineren (fase 2). Nog later (fase 3) ging hij daarin tot het uiterste van abstractie en zette hij nog slechts lijnen op het doek, al dan niet gevuld met primaire kleuren en/of zwart.

        Je schrijft over het reageren op een gedicht versus een af en zelfstandig kunstwerk. Voor mij zijn zowel een kunstwerk als een gedicht niet af op het moment dat de kunstenaar ermee klaar is. De beschouwer/lezer mag, geleid door zijn eigen associaties, het gedicht of het kunstwerk interpreteren. Hij voegt a.h.w. een dimensie toe. Heel boeiend vind ik het als een beschouwer of lezer in het gedicht of kunstwerk dingen ziet (herkent) die de kunstenaar/dichter helemaal niet voor ogen stonden.
        Overigens maken beide disciplines gebruik van bepaalde aspecten die je zou kunnen betitelen als techniek. In de beeldende kunst zijn dit beeldende aspecten als materiaalgebruik, werkwijze, vorm, kleur, lijn, ordening, compositie enzovoort. De dichter bedient zich veelal van dezelfde elementen en met rijm, metrum, cadans (ook onderdeel van de schilderkunst) en bijvoorbeeld zintuiglijke beschrijvingen is hij in staat een bepaalde spanning op te roepen en de zeggingskracht van een gedicht te vergroten.

  5. Glaswerk zegt:

    De bloeiende appelboom wil ik wel eens in het echt zien.
    Ik vind het schilderij wel mooi voor zover ik dat op dit formaat kan beoordelen.

    En met jouw gedicht is ook helemaal niks mis ;-)

    • Goeie morgen Glaswerk, het schilderij kan je zien in het gemeentemuseum Den Haag.
      In mijn gedicht volg ik het principe “less is more”, wat je ook in het schilderij wel ziet. Met weinig kleur en vorm toch de indruk wekken van een boom.
      In mijn reactie aan Barbara gaan we dieper in op het werk van Mondriaan.

  6. Mooi Ingrid! Wist niet meer dat dat ene luminisme heette, ik dacht altijd aan impressionisme, en ook pointillisme, met die ongemengde kleuren naast elkaar.
    Het is wonderbaarlijk, tussen die bloeiende appelboom en zijn gein-tijd zit maar 5 jaar.
    Hier eentje die ik ook mooi vind, en zo grappig, de bomen aan het Gein zijn altijd vrij jong:

    Wat je daar zegt, het oog van de beschouwer maakt het werk affer (al is het op die manier nooit en te nimmer af), ben ik met je eens, hebben we het eerder over gehad dacht ik. Leuk om te lezen hoe je met taal abstractie kunt nastreven, is ook goed gelukt vind ik. Mooi hoe je afsluit met ‘aard’, onderaan als aarde, grond, gegrond, geworteld, en het hele ding omvat.

  7. Die appelboom en Mondriaans bomenreeks waar hij steeds abstracter wordt, weet jij welk ik bedoel?
    Die vind ik zo mooi.

    • Antoinette, ik ken deze serie wel. Mondriaan zegt dat je, om te ontdekken wat poëzie is, moet kijken naar deze schilderijenreeks die begint bij een precieze weergave van de boom. Geleidelijk komt er meer gevoel bij, in de tweede boom is dat te zien aan de kleur blauw met als dramatische tegenstelling de kleur rood in de volgende boom. Het overbodige wordt meer en meer weggelaten en in de vierde boom is alleen nog het meest wezenlijke over.
      Hetzelfde kan je volgens Mondriaan doen met poëzie waarbij je net zolang woorden en zinnen weglaat tot het wezenlijke overblijft, hetgene dat je iets doet.

  8. Beukmans zegt:

    Hoi Ingrid,
    Deze vorm van dichten ken ik niet maar vind het heel interessant.
    Jouw dicht sluit mooi aan op het schilderij als jouw aanvulling denk ik.
    Het is een moment opname en geen beschrijving van een levens cyclus, het beschrijfd denk het genieten van dat ene moment.
    Knap hoor wat de witte regels oproepen, ik leer dagelijks anders kijken en denken door zulke mooie voorbeelden. Dank je wel!

  9. Wat een mooie reactie, @Beukmans. Het dicht was er al, ooit eerder geschreven. Voor het blog zocht ik er een afbeelding bij en dacht meteen aan de abstracte uitbeelding van Mondriaans ‘Appelboom’. Ook als schrijver houd ik het graag abstract.
    Wat je zegt over een momentopname vind ik heel boeiend, zo denk ik zelf ook vaak over beeldende kunst en dichtkunst. In deze tijd van het jaar kunnen we nog genieten van de schier kale bomen met hun mooie structuur, hun knoppen vol beloften. Als silhouetten tegen het blauw.

    Ik ben er een beetje trots op dat een (aandachtige) lezer ook in de niet-kleur ‘wit’ het nodige van zijn gading vindt.
    Waardevol je bezoek, Beukmans.

    • Beukmans zegt:

      Het heeft me een half uur gekost als amateur om een duiding te vinden en een overeenkomst waarin ik me kon vinden.
      Als het een cyclus had geweest had er ook zijn ontstaan en zijn ondergang bij gekund denk ik. Jullie maken me zo wijs hoor overigens, ik wist bijna niets maar ik sta verbaasd hoe snel ik dingen oppik als ik ook de reacties meeneem.
      Dat is wat Bar bedoeld denk ik, het begint eigenlijk pas in de reactie ruimte, daar gaat het oorspronkelijke groeien en zo langzamerhand begrijp ik wat ze bedoeld en stem ik er volledig mee in. Ik vind bloggen echt geweldig op deze manier.

      Jij ook bedankt hoor, heb weer iets geleerd!

      • Beukmans zegt:

        Oeps let maar even niet op mijn fouten, ik typ direct uit mijn gevoel en dan staan er vaak fouten in mijn stukje omdat ik er niet meer aan wil rommelen, dus typ fouten, spelling fouten noem maar op, als we elkaar maar begrijpen denk ik dan later ;)

        Fijne avond nog!

        • Foutjes, wie maakt ze niet. Jij weet tenminste dat je ze maakt maar er zijn er maar al te veel die het niet in de gaten hebben.
          Je kunt in deze reactieruiimte niet snel foutjes corrigeren en dan gebeurt het maar al te makkelijk, vooral als je lekker in de dialoog zit, dan vliegen de woorden je pen (eh… je toetsenbord) uit. Kijk maar in mijn andere reactie van vanavond;-))

      • Dingen oppikken gaat sneller als je wilt leren, open staat voor (nieuwe) ideeën en visies. Jij staat daar kennelijk open voor.
        Ook ik houd van de dialoog in de reactieruimte, daar kan het heel levendig toegaan. Met Barbara heb ik dat inderdaad al ondervnden, heel prettig en nu ook met jou.

        • Beukmans zegt:

          Er kwam iets omhoog bij me wat al jaren sluimerde.
          Doordat ik in het blog wereldje verzeild raakte moest het er opeens uit. Je weet alleen niet in welke vorm je het moet gieten omdat je onervaren bent. Wat je dan nodig hebt is mensen die wat verder zijn, om je eigen ei uit te kunnen broeden. Dat kan alleen als je je verdiept en dat lijkt een klein beetje te lukken op een manier waar ik vrede mee kan hebben. Blogs als van jou en ook vele anderen helpen me daar bij en dat is leuker dan in de schoolbanken zitten ;)

          • …en zo zijn we dan toch nog een boom op aan het zetten

            Zelf blog ik niet snel over persoonlijke zaken, omdat het niet zo bij me past en omdat mijn drijfveren om te bloggen elders liggen. Mijn blogs ontspruiten aan een innerlijke noodzaak mijn passies te delen met anderen. Passies op het gebied van schrijven, taal en beeldende kunst. Soms raakt de inhoud aan gevoelens en gedachten van anderen en ontspinnen zich dialogen die mij bij het schrijven niet voor ogen stonden.
            Ik vind dat boeiend en laat het graag gebeuren.

            • Beukmans zegt:

              Haha, dat dacht je maar, alles wat je hier pent is persoonlijk, de kunst als lezer is het persoonlijke te ontdekken ;)

              Je bent een mooi mens als ik dat mag zeggen!

  10. Mooie draad wordt het zeg!
    Ik doe dat wel, geloof ik, over persoonlijke zaken bloggen. Ik ben geen kunstcriticus, geen filosoof, heb te weinig algemene kennis om het algemeen te houden, doe dan toch eerder een lijstje om mijn eigen oprispingen heen. Maar dat werkt ook, denk ik. Al vind ik het dan wel lastig overal goed op in te gaan.

  11. @Ingrid, goed is als je je er niet vanaf maakt als het even te ingewikkeld wordt of te dichtbij komt. Goed is als je wat je in je blog zegt of opwerpt, zoals jij met het wit tussen de regels en de takken, ook kunt blijven uitdragen onderin je reactiedraad, en hem niet peert. Dat goede doe ik niet altijd, of vaak niet zelfs.

    • Barbara, je weet nooit van te voren hoe een dialoog onder een bijdrage zich ontwikkelt. Soms kan het een kant opgaan die je niet hebt bedoeld.
      Zelf voel ik mij dan niet verplicht om helemaal mee te gaan. Ik weet waar ik mijn grens wil trekken maar ik kijk ook naar de persoon die ik voor me heb. Over het algemeen denk ik hier integere mensen te ontmoeten, daar moet ik althans vanuitgaan. Maar niet met iedereen heb je evenveel affiniteit, dezelfde klik zoals dat tegenwoordig heet. Bij de één zal je iets meer loslaten dan bij de ander. Maar het is en blijft een openbaar medium en jij bent de baas over je eigen woorden.
      Ik denk dat je ‘goed’ bent; wees niet te streng voor jezelf.

      • Ik zal er over nadenken.

        Oja, nog even over wat je eerder zegt over het schilderen van ruimte en ondoordringbaarheid. Volgens mij hadden de japanners ooit de schilderkunstige filosofie dat je niet de dingen als object moest zien, maar de ruimte ertussen. Díe moest je afbeelden, om de dingen hun plek te geven. Zoiets. Niet de kunst van het weglaten, maar de kunst van het definiëren van wat eromheen zit, het zichtbaar maken van ruimte die wijkt. Ik druk me niet heel goed uit, maar misschien snap je het toch wel. Is dat niet wat Mondriaan met die boom begon te doen? En later al helemaal? Wat is zo’n rood lijntje tenslotte zonder het wit, en zonder het ritme van het geheel… Ik denk dat hij dat deed, wat die japanners deden, maar ik weet het niet zeker.

        • Je speelt me hier een interessant balletje toe om weer mee verder te kaatsen, barbara.
          Het zichtbaar maken van ‘de ruimte om de dingen heen’ is in wezen hetzelfde als het concreet maken van de onzichtbare werkelijkheid zoals abstract werkende kunstenaars deden en doen. Ze vervangen die onzichtbare werkelijkheid (het abstracte) door iets tastbaars met kleur, vorm en lijn als middelen. Zo willen ze het wezenlijke, het wezen zo je wilt, van de boom naar voren halen. Dat wat ik zijn ‘aard’ noemde, denk ik.
          Franz Marc legde dit destijds uit aan de hand van het afbeelden van dieren.
          Ik ga even kijken of ik het citaat kan vinden, ik heb er ooit iets over geschreven. Zodra ik het heb gevonden kom ik terug.

          • Vervolg-
            Uit mijn essay: De klank van het onzichtbare:
            Franz Marc: “Ik zou een schilderij: ‘Het hert’ kunnen maken. […]Ik zou ook een schilderij kunnen schilderen: ‘Het hert voelt’.
            volgens Marc is de schilder zonder sensitiviteit niet in staat om het innerlijke van het hert weer te geven. Uit zijn citaat blijkt hoezeer hij probeerde het immateriële, dat wat wij niet kunnen zien, zichtbaar te maken op het doek. Franz Marc had daar zijn eigen ideeën over. Zoals meer van zijn tijdgenoten dichtte hij aan kleuren bepaalde eigenschappen toe. In zijn schilderij De toren der blauwe paarden uit 1912 staan vier blauwe paarden. Het gaat de kunstenaar niet om de zichtbare werkelijkheid, blauwe paarden bestaan immers niet. […] Marc gebruikt de kleur blauw omdat die kleur volgens hem de kracht van paarden weergeeft. Door middel van kleur laat hij iets zien van het innerlijk van het paard. Hij vervormt de werkelijkheid om kracht en energie uit te drukken.

  12. Interessant wat je daar zegt. Abstraheren kan lijken op de opdringende ruimte om de dingen heen, waardoor de dingen tot op hun bot worden teruggebracht. Toch vind ik er wel een verschil met de dingen definiëren door de ruimte eromheen te benoemen. Kromme zin zie ik.
    Ruimte definiëren is denk ik iets anders dan dingen abstraheren, al kan het resultaat precies hetzelfde zijn. En ik vraag me af of er ‘zichtbaar maken’ mee wordt bedoeld.
    Ik vermoed van niet. Het gaat denk ik meer om een omgekeerde en bijzonder omzichtige manier van dingen benaderen. Niet van binnenuit, maar van buitenom.

    Nu moet ik alsmaar denken aan een anekdote van Hans Obrecht (google-baar), die ooit een hotel aan de Amstel had. Hij rookte sigaar, de hele tijd, en op een dag kwam hij een ontbijtje brengen aan gasten, met die sigaar in zijn hoofd. Net toen hij binnenkwam met zijn dienblaadje viel de askegel in de boter. Hij vroeg heel beminnelijk, wilt u uw boter met of zonder as?
    Associatie, geen idee waar die vandaan komt. Al denk ik dat het van die omkering komt.

    Dat blauw begrijp ik precies. Ik heb iets met pruisisch blauw, en dan liefst met wat gebrandde sienna, of rode oker, erbij. Krijg je een geheimzinnig groen. Pruisisch blauw is de kleur van een heldere zomernacht, als de hemel zwart hoort te zijn maar bijna licht geeft. Het is een heel krachtige kleur, vol belofte.

    Ik denk er nog even over, nu koken e.d., maar ik kom er op terug.

    ps onder het flapuitje “mijn account” zie je ‘track my comments’, daar kun je precies ieder reactiedraadje zien waar je aan mee hebt gedaan, om te kunnen volgen. Ook op je dashbord, onder ‘mijn reacties’ ofzo, staat dat. Erg handig. Ha! Dat had die vk dan weer niet!

  13. Ik begrijp een beetje wat je bedoelt, denk ik. De materie is erg ‘abstract’ en het gaat wellicht om nuanceverschillen. Maar goed dat die verschillen er zijn, ze maken de kunsten interessant en de moeite waard te analyseren.
    Als je op je dashboard helemaal naar beneden gaat zie je ook leuke informatie maar dat had je vast al ontdekt. Ja, WordPress biedt vele mogelijkheden. Ik zoek wel nog naar een simpele manier om met verschillende lettertypes te werken en van een grotere naar een kleinere letter te switchen (en andersom).
    Ook zie ik mensen weleens schrijven over Html-codes maar daar heb ik de kerstballen verstand van. Vet, cursief en zo kan ik nog net behappen maar die codes gebruik ik alleen in de reactieruimte. In de bijdrage gaat het makkelijker via de icoontjes, toch?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s